{"id":609,"date":"2026-02-18T07:13:30","date_gmt":"2026-02-18T06:13:30","guid":{"rendered":"http:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/?p=609"},"modified":"2026-02-22T09:56:28","modified_gmt":"2026-02-22T08:56:28","slug":"609","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/?p=609","title":{"rendered":"Gorzkie \u017cale – rys historyczny"},"content":{"rendered":"

Trudno sobie dzisiaj wyobrazi\u0107 Wielki Post bez nabo\u017ce\u0144stwa Gorzkich \u017cali<\/strong>. Obok Drogi krzy\u017cowej, wros\u0142y one na sta\u0142e w religijny krajobraz wielkopostnego czasu. Muzyka Gorzkich \u017cali<\/strong>, je\u017celi nie trzyma si\u0119 \u015bpiewnikowej wersji, niemal w ka\u017cdej \u015bwi\u0105tyni rozbrzmiewa swoistym kolorytem, w\u0142a\u015bciwym kulturze danego regionu. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 melodyki jest cech\u0105 muzyki ludowej, ale \u015bwiadczy tak\u017ce o muzycznej warto\u015bci pierwowzoru. Z\u0142a melodia nie nadaje si\u0119 do opracowa\u0144, podczas gdy dobrze skomponowana – tw\u00f3rczo inspiruje. W wielu parafiach, a zw\u0142aszcza w wiejskich ko\u015bcio\u0142ach – powsta\u0142y niezliczone, muzyczne odmiany tego nabo\u017ce\u0144stwa. A dla organist\u00f3w s\u0105 polem do wykazania si\u0119 umiej\u0119tno\u015bciami swego fachu: wra\u017cliwo\u015bci\u0105 barwow\u0105 i harmoniczn\u0105, dla ludzi – okazj\u0105 do \u015bpiewu z ca\u0142ego serca. Zdarza si\u0119 tak\u017ce i\u017c sw\u0105 specyfik\u0105, przyci\u0105gaj\u0105 ludzi niewierz\u0105cych, ch\u0142on\u0105cych g\u0142\u0119bokiego ducha muzyki i tekstu. To prawda \u017ce muzyka i tekst niezmiernie pasuj\u0105 do siebie, umiej\u0119tnie poruszaj\u0105 r\u00f3\u017cne struny ludzkiej wra\u017cliwo\u015bci, co pot\u0119guje oddzia\u0142ywanie na uczucia i umys\u0142 cz\u0142owieka.<\/p>\n

\"GorzkiePowstanie Gorzkich \u017cali<\/strong> w obecnej formie wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z histori\u0105 Bractwa\u00a0\u015aw. Rocha przy ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca w Warszawie. Poza dzia\u0142alno\u015bci\u0105 charytatywn\u0105 cz\u0142onkowie tego bractwa brali udzia\u0142 mi\u0119dzy innymi w procesjach pokutniczych kapnik\u00f3w, procesjach r\u00f3\u017ca\u0144cowych, w odprawianiu pasji. Ju\u017c w 1698 roku Wizytator Polskiej Prowincji Ksi\u0119\u017cy Misjonarzy zatwierdzi\u0142 nabo\u017ce\u0144stwo postne – pasj\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 przer\u00f3bk\u0105 wydanej w 1687 r. pasji \u0142aci\u0144skiej, pt. Fasciculus myrrhae.\u00a0<\/em>Najprawdopodobniej wykonywano t\u0119 pasj\u0119 na wz\u00f3r \u015bredniowiecznych misteri\u00f3w, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z du\u017cymi kosztami oraz du\u017cym nak\u0142adem pracy i czasu po\u015bwi\u0119conego przygotowaniom. Starano si\u0119 zatem o wprowadzenie takiego nabo\u017ce\u0144stwa, kt\u00f3re mo\u017cna by odprawia\u0107 nawet w najbiedniejszych ko\u015bcio\u0142ach.<\/p>\n

Stworzenie nowego nabo\u017ce\u0144stwa podj\u0105\u0142 si\u0119 \u00f3wczesny promotor Bractwa \u015bw. Rocha – ks. Wawrzyniec Stanis\u0142aw Benik CM. By\u0142 on nie tylko autorem, ale tak\u017ce redaktorem i wydawc\u0105 Gorzkich \u017cali<\/strong>. Dnia 2 stycznia 1707 r. zaproponowano u\u0142o\u017cenie i wydanie nowego sposobu odprawiania nabo\u017ce\u0144stwa pasyjnego, natomiast ju\u017c w lutym podano gotowy tekst do druku. W pierwsz\u0105 niedziel\u0119 Wielkiego Postu 1707 r. tj. 13 marca, pod przewodnictwem oficja\u0142a warszawskiego, ks. Stefana Wierzbowskiego, w asy\u015bcie wizytatora Micha\u0142a Tar\u0142o CM, po raz pierwszy od\u015bpiewano Gorzkie \u017cale<\/strong>. W nied\u0142ugim czasie uzyska\u0142y one tak\u017ce zatwierdzenie przez Stolic\u0119 Apostolsk\u0105. Do\u015b\u0107 szybko Gorzkie \u017cale sta\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwem bardzo popularnym i ch\u0119tnie celebrowanym. Misjonarze zaprowadzili je w swoich plac\u00f3wkach, a poniewa\u017c w XVIII w. prowadzili 22 seminaria w Polsce na 31 og\u00f3lnej liczby, zaszczepili w wielu m\u0142odych kap\u0142anach umi\u0142owanie do tego nabo\u017ce\u0144stwa. W ten spos\u00f3b Gorzkie \u017cale<\/strong> rozszerzy\u0142y si\u0119 po ca\u0142ym kraju. O ich powodzeniu \u015bwiadczy fakt, \u017ce w przeci\u0105gu zaledwie p\u00f3\u0142 wieku ukaza\u0142o si\u0119 pi\u0119tna\u015bcie wyda\u0144. W p\u00f3\u017aniejszym czasie pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne propozycje przer\u00f3bek, form zast\u0119pczych. \u017badne jednak si\u0119 nie przyj\u0119\u0142y, a wr\u0119cz napotka\u0142y nieprzychyln\u0105 opini\u0119 og\u00f3\u0142u.<\/p>\n

Ks. Wawrzyniec Benik ustali\u0142 uk\u0142ad i spos\u00f3b odprawiania Gorzkich \u017cali. Nabo\u017ce\u0144stwu temu towarzyszy\u0142a bardzo uroczysta, okaza\u0142a liturgia. Ca\u0142a celebracja rozpoczyna\u0142a si\u0119 po nieszporach, od wystawienia Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu. Po wystawieniu \u015bpiewano Gorzkie \u017cale<\/strong> (zako\u0144czone Kt\u00f3ry\u015b za nas cierpia\u0142 rany<\/em>), po nich by\u0142o kazanie pasyjne, po kazaniu – procesja. Ca\u0142o\u015b\u0107 najprawdopodobniej ko\u0144czy\u0142a si\u0119 pie\u015bni\u0105 Wisi na krzy\u017cu<\/em>. Je\u017celi chodzi o obecne zwyczaje odprawiania Gorzkich \u017cali<\/strong>, to Agenda liturgiczna podaje \u017ce nabo\u017ce\u0144stwo rozpoczyna si\u0119 od Pobudki, potem kazanie, po nim wystawienie Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu i dalszy ci\u0105g Gorzkich \u017cali<\/strong>: intencja, hymn, lament, Rozmowa duszy z Matk\u0105 Bolesn\u0105. Nast\u0119pnie pie\u015b\u0144 na b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, albo Suplikacje, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem i \u015bpiew Kt\u00f3ry\u015b za nas cierpia\u0142 rany<\/em>.<\/p>\n

W praktyce odprawia si\u0119 Gorzkie \u017cale<\/strong> raczej wed\u0142ug schematu tradycyjnego: \u015bpiewa si\u0119 je w niedziele Wielkiego Postu przy wystawionym Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramencie. Wykonuje si\u0119 przewa\u017cnie tylko jedn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, a kolejne – w nast\u0119puj\u0105ce po sobie niedziele. Nabo\u017ce\u0144stwo rozpoczyna si\u0119 od wystawienie Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu, pobudki,\u00a0intencja, hymn, lament, Rozmowa duszy z Matk\u0105 Bolesn\u0105 i \u015bpiew Kt\u00f3ry\u015b za nas cierpia\u0142 rany<\/em>. Nast\u0119pnie wyg\u0142aszane jest\u00a0kazanie pasyjne, po kt\u00f3rym \u015bpiewa si\u0119\u00a0suplikacj\u0119\u00a0\u015awi\u0119ty Bo\u017ce,\u00a0\u015awi\u0119ty mocny<\/em>. Nast\u0119pnie pie\u015b\u0144 na b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, albo Suplikacje, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem. W wielu \u015bwi\u0105tyniach zrezygnowano z procesji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu, natomiast na zako\u0144czenie, po b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie, gdzieniegdzie jest zwyczaj podawania wiernym do uca\u0142owania relikwii drzewa Krzy\u017ca\u00a0\u015awi\u0119tego, \u015bwi\u0119tych Pa\u0144skich albo samego krzy\u017ca z pasyjk\u0105.<\/p>\n

Opracowano na podstawie ksi\u0105\u017cki – Gorzkie \u017cale – Jubileusz 300-lecia Nabo\u017ce\u0144stwa (1707-2007)<\/strong>. Zebra\u0142 i opracowa\u0142 ks. Wojciech Ka\u0142amarz CM, Wydawnictwo ITKM w Krakowie 2007 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno sobie dzisiaj wyobrazi\u0107 Wielki Post bez nabo\u017ce\u0144stwa Gorzkich \u017cali. Obok Drogi krzy\u017cowej, wros\u0142y one na sta\u0142e w religijny krajobraz wielkopostnego czasu. Muzyka Gorzkich \u017cali, je\u017celi nie trzyma si\u0119 \u015bpiewnikowej wersji, niemal w ka\u017cdej \u015bwi\u0105tyni rozbrzmiewa swoistym kolorytem, w\u0142a\u015bciwym kulturze danego regionu. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 melodyki jest cech\u0105 muzyki ludowej, ale \u015bwiadczy tak\u017ce o muzycznej warto\u015bci pierwowzoru. Z\u0142a melodia nie nadaje si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13453,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-609","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=609"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13454,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/609\/revisions\/13454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/spiewniksiedleckiego.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}